UNESCO Werelderfgoed

Op 17 december 2020 kende UNESCO de muziekkunst van het jachthoornblazen op de Franse hoorn een plaats toe op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid — de erkenning dat deze eeuwenoude praktijk levend erfgoed is, gedragen door mensen in plaats van door stenen.

De beslissing viel tijdens de vijftiende zitting van het Intergouvernementeel Comité voor de Borging van het Immaterieel Cultureel Erfgoed, gehouden aan het UNESCO-hoofdkwartier van 14 tot 19 december 2020. Het Comité had er anderhalf jaar over gedaan om het dossier grondig te doorlichten aan de hand van strikte criteria, voor het tot inschrijving besloot.

Waarom UNESCO deze kunst erkende

Een levende, verbindende traditie

Het Comité sprak zich uitdrukkelijk lovend uit over de manier waarop de vier landen hun erfgoed borgen: een uitgebouwd opleidingsaanbod met stages voor nieuwe blazers, internationale wedstrijden en uitwisseling, en een repertoire dat voortdurend aangroeit met nieuwe composities. Bijzondere appreciatie ging naar het democratische karakter van het jachthoornblazen: iedereen kan het beoefenen, ongeacht niveau, sociaal-culturele achtergrond, geslacht of leeftijd.

Precies dat maakt de erkenning meer dan een eretitel. Immaterieel erfgoed bestaat niet in een archief of vitrinekast — het bestaat enkel zolang mensen het blijven beoefenen en doorgeven. De jachthoornschool die de Gezellen sinds 1984 organiseren, is in die zin evengoed borging als de erkenning zelf.

Van jachtsignaal tot concertzaal

Eeuwenoude klank

De jachthoorn ontstond uit een eeuwenoude nood: tijdens jacht of oorlog moesten mensen zich over grotere afstanden verstaanbaar maken dan hun stem toeliet. Dierenhoorns dienden aanvankelijk als signaalinstrument. Naarmate hout en later metaal de hoorn vervormden en de conische buis verlengden, ontstonden er meer natuurtonen — en groeide het instrument uit tot een volwaardig muziekinstrument, met ernstiger studie en oefening tot gevolg.

De huidige Franse jachthoorn, gestemd in re, is een “natuurlijke” hoorn zonder ventielen — anders dan de orkesthoorn of de trompet. Het was markies de Dampierre (1676–1756) die het instrument, afkomstig uit de kerkorkesten, introduceerde als opluistering van de koninklijke jachtpartijen onder Lodewijk XIV, en er een groot aantal fanfares voor componeerde die vandaag nog steeds klinken. Kenmerkend is de 6/8-cadans die aan de galop van een paard doet denken, afgewisseld met rustiger, zachter geblazen “radoucis”. Het repertoire staat niet stil: nieuwe composities en samenspel met orgel, piano, harp, orkest of koor verleggen voortdurend de grenzen van wat de jachthoorn vermag.

Negen klanken in Vlaanderen

Wie de traditie hier dragen

In Vlaanderen zetten negen erkende groepen deze muziekkunst vandaag voort, verspreid over vier provincies. De Gezellen zijn de enige vertegenwoordiger uit Limburg.

Meer lezen

Officiële bronnen